Dù chỉ thịnh hành trong 30 năm, nhưng hệ thống xe cáp tại San Francisco, Mỹ.
Đánh dấu một bước phát triển của giao thông công cộng được yêu thích trong lịch sử phát triển, là niềm tự hào của người dân và họ đã bảo vệ thành công di sản đô thị này trước làn sóng phát triển của công nghệ hiện đại.
Bất cứ du khách nào đến thăm San Francisco đều muốn trải nghiệm xe cáp, loại hình giao thông được sử dụng cách nay hơn trăm năm, ngắm nhìn dọc hai bên tuyến, cảm nhận và tìm hiểu những thăng trầm của thành phố trong lịch sử hình thành.
Biểu tượng của San Francisco
San Francisco gồm hơn 40 ngọn đồi với độ cao thấp, nghiêng dốc khác nhau bên bờ Vịnh San Francisco nối ra Thái Bình Dương. Như một cục nam châm hút di dân nhờ làn sóng khai thác vàng tại California, thành phố từ thế kỷ XIX đã quy tụ dân nhập cư, đặc biệt từ châu Âu. Một trong số đó đã góp phần lớn vào việc tạo ra hệ thống xe cáp cho thành phố, nhanh chóng trở nên phổ biến và lan ra nhiều thành phố khác tại Mỹ.
Xe cáp biểu tượng của San Francisco.
Công dân Scotland Andrew Smith Hallidie di cư sang San Francisco năm 1852, làm việc trong những hầm mỏ khai thác vàng. Tận dụng một số sáng chế tại Anh của cha ông về “xe dây cáp”, mang áp dụng trong hầm mỏ để chuyên chở quặng sắt, cũng như xây dựng cầu treo, năm 1869, ông nảy ý tưởng xây dựng hệ thống xe cáp chở người tại tuyến đường Clay Street Railway.
Tất cả các tài liệu về Hallidie và xe cáp đều ghi lại cảm hứng cho ông thực hiện dự án xe cáp nhờ một lần chứng kiến những con ngựa vất vả kéo xe thồ đi lên một con đường dốc. Vận dụng kinh nghiệm và kỹ thuật trong ngành khai thác hầm mỏ, Hallidie áp dụng nhiều phần trong thiết kế hệ thống vận hành xe cáp, như kỹ thuật vận hành hệ thống băng chuyền làm khung cơ bản cho hệ thống ròng rọc của cáp.
Khi đưa vào vận hành, hiểu một cách đơn giản, một vòng cáp khép kín chạy khắp một tuyến, phía dưới mặt đường giúp kéo – đẩy những toa xe bên trên dọc theo hệ thống đường ray. Hệ thống đường ray này có rãnh, cho phép những thanh kẹp và thắng của toa xe bắt vào hệ thống cáp xoay vòng liên tục phía dưới, đẩy toa xe di chuyển.
Bàn xoay dùng sức người để quay đầu toa.
Chuyến xe cáp chở hành khách đầu tiên được ghi nhận vào một sáng đầu tháng 8.1873. Xe cáp trở thành lựa chọn phù hợp và tối ưu kết nối một thành phố với rất nhiều ngọn đồi, thu hút sự yêu thích của cả người dân và du khách, được đánh giá an toàn và tiện lợi hơn so với xe ngựa thồ. Bốn năm sau, từ tuyến đầu tiên, hệ thống bắt đầu được mở rộng, thành phương tiện giao thông công cộng chính của thành phố trong 30 năm. Thời đỉnh cao, có 8 công ty vận hành 22 tuyến đường xe cáp, với tổng chiều dài hơn 80 km, kết nối tất cả những điểm quan trọng quanh thành phố.
Hiện nay ba tuyến xe cáp đang vận hành phục vụ cả người dân lẫn khách du lịch, có các trạm lên xuống ở nhiều vị trí quan trọng như bảo tàng, cảng cá, vịnh, quảng trường, kết nối với trung tâm thành phố. Khách du lịch là chính với giá 7 USD/tuyến (so với xe buýt là 3 USD).
“Quý bà xe cáp” Friedel Klussmann
Để người dân và du khách còn được trải nghiệm loại hình giao thông mang đậm tính lịch sử và phát triển của địa phương cách đây hơn trăm năm, cần cám ơn một phụ nữ mang tên Friedel Klussmann.
Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, hệ thống xe điện bắt đầu được phát triển tại Mỹ và dần trở thành một lựa chọn kinh tế hơn cho giao thông công cộng đô thị. Tại San Francisco, xe điện bắt đầu được lựa chọn thay thế vì có thể đi xa hơn và nhanh hơn, tuy nhiên xe cáp vẫn còn thế mạnh là leo các con dốc cao tốt hơn. Vào năm 1912, thành phố chỉ còn lại 8 tuyến xe cáp, chủ yếu thuộc các tuyến đường phải leo lên các đỉnh đồi có độ dốc cao.
Trạm vận hành cáp nằm trong bảo tàng xe cáp.
Công nghệ kỹ thuật tiên tiến phát triển sau Thế chiến thứ nhất dần giúp xe điện và xe hơi khắc phục những bất lợi khi leo dốc. Nhiều thành phố tại Mỹ, trong đó có San Francisco, cũng lên kế hoạch tháo bỏ các tuyến xe cáp. Năm 1947, một năm tưởng chừng đánh dấu việc khai tử xe cáp khỏi San Francisco, bắt đầu từ một tin tức bóng gió về việc “thời của xe cáp chỉ còn đếm từng ngày”.
Sau đó thị trưởng San Francisco, Roger Lapham, gửi thông điệp tới ủy ban kiểm soát của thành phố, khẳng định “sẽ xóa bỏ toàn bộ hệ thống xe cáp khỏi thành phố càng sớm càng tốt”. Ông lý luận, những người có tình cảm với hệ thống xe cáp không phải trả chi phí vận hành và sẽ không phải chịu trách nhiệm nếu rủi ro sợi dây cáp bị đứt khi xe đang ở lưng chừng ngọn đồi nào đó.
Ông còn cho rằng chi phí vận hành hệ thống xe cáp tốn kém hơn các phương tiện hiện đại và thành phố nên dần thay thế hệ thống kỹ thuật cũ. Sau đó nhiều tờ báo đã đăng bài về việc thành phố bắt đầu đặt hàng các xe buýt và các xe mới, máy móc hiện đại, hiệu quả, sẽ là tương lai.
Nhiều cuộc tranh luận về việc liệu xe cáp có còn là một phương tiện cần thiết cho người dân thành phố hay không?
Thời điểm tranh luận nổ ra, dưới sự chứng kiến của văn phòng thị trưởng, Liên đoàn Nghệ thuật San Francisco và Hiệp hội Hoa dại và Hoa mùa xuân của California đã tổ chức một cuộc họp với 27 nữ lãnh đạo của các tổ chức dân sự bàn về việc giữ lại di sản này.
Tại sự kiện, một Ủy ban Công dân cứu các xe cáp đã được bà Friedel Klussmann, cũng là Chủ tịch Liên đoàn Nghệ thuật San Francisco thành lập. Ủy ban này thực hiện hàng loạt hoạt động tuyên truyền, khẳng định giá trị của những chiếc xe cáp đối với thành phố lớn hơn chi phí vận hành.
Hoạt động đã gây được tiếng vang, thu hút báo chí tham gia làm những chuyên đề về hệ thống xe cáp, công chúng cũng lên tiếng ủng hộ bảo tồn xe cáp, các nhân vật nổi tiếng đến chụp hình với xe cáp, nhiều người thậm chí tuyên bố sẽ không trở lại thành phố nếu xe cáp không còn. Thơ, văn, truyện và các tác phẩm hội họa về loại hình giao thông này nối tiếp nhau ra đời.
“Quý bà xe cáp” Friedel Klussmann trong một buổi đi kiểm tra bàn quay đầu xe cáp tuyến đường Powell và Market, năm 1949. Ảnh trên website phương tiện giao thông công cộng của thành phố San Francisco ghi nhận những nỗ lực cứu di sản giao thông của bà.
Ủy ban bảo vệ xe cáp tiếp tục thực hiện nhiều nghiên cứu và công bố cho thấy thời điểm đó, xe cáp vẫn là lựa chọn tốt, thua lỗ của hệ thống xe cáp rất nhỏ so với thua lỗ của hệ thống xe điện và xe khác. Không những thế, trong khi tai nạn liên quan đến các loại hình phương tiện giao thông khác tăng liên tục thì xe cáp lại không để xảy ra trường hợp nào. Đặc biệt, trong khoản tiền lớn đóng góp cho thành phố hàng năm, du lịch chiếm con số không nhỏ và thứ thu hút du khách số một chính là trải nghiệm xe cáp.
Nỗ lực của những người đấu tranh bảo vệ di sản đô thị đã được đền đáp: 2/3 người dân bỏ phiếu ủng hộ giữ lại xe cáp. Cuối cùng, thành phố phải sửa lại quy định nhằm bảo tồn và tiếp tục vận hành một số tuyến xe cáp nhất định. Năm 1964, hệ thống xe cáp tại San Francisco được nhận danh hiệu là biểu tượng lịch sử quốc gia. Friedel Klussmann được tặng danh hiệu “Quý bà xe cáp”.
“Một tiếng nói có thể thay đổi thế giới, chỉ cần một người tạo cảm hứng cho bạn bè quanh mình, đó chính là điều Friedel Klussmann đã làm”, Darcy Brown, một nhà hoạt động thuộc tổ chức San Francisco xinh đẹp, nhận định về việc làm của Klussmann.
Giật mình bằng chứng bị nghi di sản của người ngoài hành tinh
Tin mới nhất
Lần đầu tiên tìm thấy vi nhựa trong các cơ quan và mô của con người
08:31:07 19/08/2020
Các nhà khoa học đã chỉ ra rằng vi nhựa và nhựa nano có thể được tìm thấy trong các cơ quan và mô của con người.
Nga: Sinh vật 14.000 năm vẫn nguyên vẹn như lúc sống, phát hiện bất ngờ trong ruột
08:27:13 19/08/2020
Các nhà khoa học đã lấy mẫu xét nghiệm ADN từ xác sinh vật sống ở Kỷ Băng Hà và kết quả cho thấy đó không phải là sư tử núi như dự đoán ban đầu mà là một sinh vật cổ khác.
Giải mã hạt cực quang bí ẩn
08:24:47 19/08/2020
Sau nhiều nghiên cứu, mới đây các nhà khoa học đã phát hiện ra hạt cực quang bí ẩn thực chất là sản phẩm của sự hỗn loạn trong plasma.
Sẽ tìm ra những thế giới có sự sống ở Dải Ngân hà trong vòng 20-30 năm tới?
08:22:58 19/08/2020
Số lượng thế giới có sự sống trong Dải Ngân hà sẽ lên tới vài chục nghìn, nếu ít nhất một thế giới như vậy có thể được phát hiện trong vòng 20-30 năm tới.
Đại bàng vàng cuối cùng ở Wales chết
22:27:58 18/08/2020
Đại bàng vàng với sải cánh hơn 2 m ra đi sau hơn một thập kỷ sống ngoài tự nhiên, để lại sự thương tiếc cho các nhà khoa học.
Xác ướp giám mục hé lộ nguồn gốc bệnh lao
22:24:11 18/08/2020
Dấu vết trong phổi của một giám mục ở thế kỷ 17 giúp các nhà nghiên cứu phát hiện bệnh lao xuất hiện vào thời Đồ Đá mới.
Cá mập trắng xé xác cá voi dài hơn 5 m
22:20:56 18/08/2020
Con cá mập tập trung vào bữa ăn miễn phí nhưng vẫn cảnh giác khi thấy nhân viên cứu hộ tới gần xác cá voi ngoài khơi đảo Long Island, New York.
Hiện tượng khiến cây đổi màu nửa nâu nửa xanh
22:17:01 18/08/2020
Nửa phía nam của cây cối trên đảo Long khô héo do muối biển, trong khi nửa phía bắc vẫn xanh tốt.
Tìm dấu vết sự sống cổ xưa trên sao Hỏa
19:32:55 18/08/2020
Xe tự hành Perseverance (Kiên trì) của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ đã được phóng về hướng sao Hỏa ngày 30/7. Theo nữ tiến sĩ Natalia Zalewska – chuyên gia về địa chất hành tinh ở Trung tâm Nghiên cứu Vũ trụ thuộc Viện Hàn lâm Khoa học …
Các nhà khoa học Mỹ tìm thấy hạt vi nhựa trong nội tạng người
19:18:08 18/08/2020
Hạt vi nhựa được tìm thấy trong các mẫu phổi, gan, lá lách và thận được xét nghiệm ở Mỹ. Đây là lần đầu tiên chất ô nhiễm loại này được tìm thấy ở nội tạng người.
Khối băng lớn thứ 2 thế giới tan chảy, ‘hẹn giờ’ Đại hồng thủy khủng khiếp
19:05:13 18/08/2020
Sự tan chảy hoàn toàn của tảng băng Greenland có thể làm tăng mực nước biển lên 7 mét vào năm 3000. Và nếu điều đó xảy ra, đại dương sẽ nuốt chửng các thành phố ven biển trên toàn cầu.
Loạt ảnh mới nhất chụp sao Hỏa tiết lộ nhiều hố sâu bí ẩn
19:04:10 18/08/2020
Những hình ảnh sao Hỏa ấn tượng chụp bởi Vệ tinh Trinh sát Sao Hỏa (Mars Reconnaissance Orbiter – MRO) được NASA công bố kỷ niệm 15 năm ngày con tàu bắt đầu sứ mệnh.
Một tiểu hành tinh bất ngờ ‘tạt đầu’ Trái đất ở khoảng cách gang tấc
18:50:14 18/08/2020
Tiểu hành tinh 2020 QG cỡ chiếc ô tô, đã bay xẹt qua Trái đất ở khoảng cách chỉ 2.950 km, khoảng cách gần nhất từng được ghi nhận. Hành tinh lạ chỉ được phát hiện 6 tiếng sau cú tạt đầu, theo SCMP.
Phát hiện kinh ngạc khi giải phẫu xác chú chó còn nguyên vẹn sau 14.000 năm
18:47:08 18/08/2020
Theo CNN, khi tiến hành nghiên cứu xác của một con chó từ Kỷ Băng hà được bảo quản hoàn hảo, các nhà khoa học đã có một khám phá bất ngờ.
Tái tạo vụ nổ siêu tân tinh
18:43:04 18/08/2020
Sau khi tạo ra từ trường cực mạnh trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học chứng minh được rằng các sóng xung kích trong từ trường đó bị kéo về một hướng.
Tìm thấy nhà máy xà phòng cổ nhất thế giới
18:39:04 18/08/2020
Các nhà khảo cổ Israel vừa phát hiện một nhà máy sản xuất xà phòng cổ nhất thế giới, tại làng Bedouin trong khu vực thành phố cổ Rahat, phía nam Israel.
1001 thắc mắc: Sư tử và linh cẩu kẻ nào mạnh hơn?
18:32:37 18/08/2020
Cả linh cẩu và sư tử đều hạn chế tấn công nhau, linh cẩu thường cướp thức ăn từ sư tử. Điều này xảy ra trong vài phút khi sư tử vừa săn mồi và bị kiệt sức vì truy đuổi.
Bí ẩn vũ trụ: Làm sáng tỏ bản chất của sao cộng sinh
18:28:17 18/08/2020
Một nhóm các nhà thiên văn học quốc tế đã tiến hành thăm dò quang phổ quang học độ phân giải cao, và quan sát tia X của ngôi sao cộng sinh EF Aquilae. Kết quả của những quan sát này đã gỡ rối về bản chất của đối tượng.
Có ít nhất 19 loài sinh vật mới được phát hiện tại công viên nhiệt đới Hải Nam
18:24:22 18/08/2020
Theo tờ Hainan Daily đưa tin, trong vòng chưa đầy hai năm, các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã phát hiện ra 19 loài sinh vật mới trong khu vực thử nghiệm của Công viên quốc gia Rừng nhiệt đới Hải Nam.
Giật mình tài sản khổng lồ của cướp biển khét tiếng nhất TK 17
18:20:31 18/08/2020
William Kidd là tên cướp biển khét tiếng thế kỷ 17. Người này có được rất nhiều vàng bạc, trang sức, tơ lụa… từ việc tấn công các tàu thuyền đi biển. Kidd được cho là chôn giấu kho báu khổng lồ tại một địa điểm bí mật.
Băng tan nhấn chìm các thành phố ven biển vào năm 3000?
18:14:39 18/08/2020
Trong một nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Nature do Đại học Bang Ohio (Mỹ) thực hiện, sự tan chảy hoàn toàn của dải băng Greenland- khối băng lớn thứ 2 thế giới- có thể làm cho mực nước biển tăng lên 7 mét vào năm 3000.
Ảnh cực hiếm về ga Chợ Hàn ở Đà Nẵng xưa
16:03:57 18/08/2020
Không phải ai cũng biết rằng bên bờ sông Hàn ở khu vực trung tâm Đà Nẵng từng tồn tại một nhà ga tàu hỏa lâu đời, đó là ga Chợ Hàn.
Cận cảnh thung lũng chết California trải qua thời gian 56 độ C
13:18:42 18/08/2020
Khu Thung Lũng Chết vừa trở thành nơi nóng nhất trên trái đất khi đạt tới nhiệt độ 56 độ C
Ecuador phát hiện 30 loài động vật không xương sống mới ở Galápagos
13:18:06 18/08/2020
Bộ trưởng Môi trường Ecuador Paulo Proanõ cho biết phát hiện này một lần nữa cho thấy quần đảo Galápagos là một phòng thí nghiệm sống với nhiều hệ sinh thái còn chưa được khám phá hết.
Người bạn thân nhất, viết thư suốt 50 năm với Albert Einstein là ai?
11:01:04 18/08/2020
Michelle Besso gặp Einstein trong một sự kiện âm nhạc, cả 2 sau đó tìm thấy sự đồng điệu về đam mê với các phương trình toán học và vật lý.
Trái đất sẽ ra sao nếu con người “bốc hơi” hoàn toàn?
11:00:35 18/08/2020
Một số nhà khoa học đưa ra kịch bản Trái đất sẽ thay đổi như thế nào khi con người bốc hơi hoàn toàn khỏi hành tinh xanh này.
Ngoạn mục bức ảnh tụ hội 2 hiện tượng vũ trụ kỳ thú
10:57:18 18/08/2020
Bức ảnh do một thành viên của đoàn Expedition 62 trên Trạm Vũ trụ Quốc tế chụp trước bình minh.
‘Xẻ’ đường, nhóm công nhân lọt vào 2 ‘thế giới ma’ mất tích 7.000 năm trước
10:55:54 18/08/2020
Ít nhất 2 thành phố ma từ thời đồ đồng đã khiến công trình đào đường ở Israel biến thành cuộc khai quật khảo cổ vĩ đại.
Cuộc vượt ngục chấn động Thế chiến II: Đào hầm dưới cát, dùng tất vận chuyển hơn 100 tấn đổ ra vườn
09:41:45 18/08/2020
Vụ vượt ngục Stalag Luft III vào đêm 24/3/1944 đã trở thành một sự kiện lịch sử khiến cả thế giới phải chao đảo và thán phục.
Bí mật trong 3 ngôi đền, chùa cổ ở Hưng Yên
09:37:18 18/08/2020
Phố Hiến, chùa Chuông, đền thờ Chử Đồng Tử… mỗi di tích đều chứa đựng những truyền thuyết huyền bí, thấm đẫm màu sắc văn hóa từ ngàn xưa.
Các nhà khoa học phát hiện ra kim loại thủy tinh quý hiếm
08:28:13 18/08/2020
Theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature Materials, các nhà khoa học đã phát hiện ra kim loại thủy tinh quý hiếm, giúp các nhà nghiên cứu chế tạo pin hiệu quả hơn.
Sét “hình sứa” cực hiếm xuất hiện tại Mỹ
08:26:27 18/08/2020
Hiện tượng sét dị hình là một hiện tượng hiếm khi được nhìn thấy. Đặc biệt hơn là sét dị hình có tạo hình giống một con sứa với các xúc tu trên bầu trời.
Loài lưỡng cư đầu tiên ở Brazil sống theo chế độ… “đa thê”
08:24:17 18/08/2020
Một loài ếch từ rừng nhiệt đới Brazil đã trở thành loài lưỡng cư đầu tiên được phát hiện có chế độ sống đa thê độc nhất vô nhị với tận… hai bạn tình vẫn chung thuỷ với ếch đực.
