Hơn một thế kỷ trước, dịch hạch Mãn Châu (Trung Quốc) có nguy cơ trở thành đại dịch toàn cầu. Một thế giới chưa có WHO đã phải làm gì để ngăn chặn viễn cảnh tăm tối này?
Khởi phát vào năm 1910 và hoành hành suốt một năm sau đó, dịch hạch Mãn Châu đã cướp đi sinh mạng của khoảng 63.000 người tại vùng Đông Bắc của Trung Quốc.
Dịch bệnh này nhận được sự chú ý của dư luận quốc tế sau khi tấn công thủ phủ Cáp Nhĩ Tân, thuộc tỉnh Hắc Long Giang ngày nay.
Dịch bệnh khởi phát
Thành phố Cáp Nhĩ Tân ngày đó là một phần của Mãn Châu, khu vực nông nghiệp rộng lớn với dân cư thưa thớt. Trung Quốc nắm quyền cai quản phần lớn vùng đất này trong khi Nhật Bản kiểm soát cảng biển Đại Liên còn Nga quản lý hệ thống đường sắt.
Là một thành phố hội nhập, Cáp Nhĩ Tân được nhiều người Nga, Mỹ, Nhật và châu Âu lựa chọn làm nơi cư trú để tham gia các hoạt động giao thương liên quan đến Tuyến đường sắt Đông Trung Quốc (CER).
Năm 1911, các bác sĩ phải trưng dụng nhà trọ thay cho cơ sở y tế để điều trị bệnh nhân nhiễm dịch hạch. Ảnh: ThinkChina.
Buôn bán lông thú là một hoạt động thương mại phổ biến tại Cáp Nhĩ Tân lúc đó, đồng thời được cho là nguồn gốc của dịch hạch chết người.
Ở thời điểm này, nhiều thương nhân ưa chuộng bộ lông của loài rái cá cạn vì giá thành phải chăng và chất lượng tốt. Rái cá cạn bỗng trở thành mặt hàng có giá trị nên thợ săn địa phương đổ xô đi tìm lông của chúng, không chừa cả những con bị bệnh.
Dù không thể xác định chính xác thời điểm dịch bùng phát, một nhóm bác sĩ người Nga ở Mãn Châu đã phát hiện nhiều người bị sốt cao và ho ra máu. Theo ghi chép của họ, các triệu chứng sớm dẫn đến tử vong.
Chẳng bao lâu sau, thi thể người bệnh nằm la liệt trên đường phố Mãn Châu trong khi các toa tàu chở hàng biến thành khu vực cách ly. Giống như việc virus corona lây lan trên các chuyến bay thời nay, tàu hỏa trở thành nơi truyền nhiễm dịch hạch vào năm 1911.
Nạn nhân tử vong trong dịch hạch Mãn Châu năm 1911. Ảnh: CNN.
Sợ hãi dịch bệnh, người dân vội vã lên tàu rời Cáp Nhĩ Tân. Song đây cũng chính là sai lầm khiến dịch hạch lan tới nhiều thành phố lớn như Thiên Tân, Bắc Kinh và Vũ Hán. Đến ngày 8/11/1910, Cáp Nhĩ Tân ghi nhận 5.272 trường hợp tử vong vì dịch hạch.
Trung Quốc gồng mình chống dịch
Dù có nhiều hạn chế về mặt hậu cần ở đầu thế kỷ XX, Trung Quốc vẫn ứng phó nhanh chóng bằng nhiều biện pháp như cách ly, phong tỏa và truy tìm người từng tiếp xúc với bệnh nhân.
Nhân viên y tế mặc trang phục bảo hộ thời dịch hạch Mãn Châu. Ảnh: The New York Times.
Trung tâm kiểm dịch được thiết lập trong những toa tàu chở hàng. Nếu một người nhiễm bệnh, cả toa tàu xem như “không cứu được” và có tỷ lệ tử vong gần bằng 100%. Chính quyền địa phương không cho phép chôn cất thi thể bệnh nhân, thay vào đó là hỏa táng tập thể.
Tại Cáp Nhĩ Tân, bác sĩ Wu Lien Teh, từng tốt nghiệp Đại học Cambridge, được giao trọng trách khống chế dịch bệnh. Sau khi tiến hành khám nghiệm tử thi, ông Wu xác định đây là bệnh dịch hạch thể viêm phổi, đồng thời khuyến cáo người dân đeo khẩu trang.
Đến năm 1911, Trung Quốc huy động nhiều chuyên gia y tế hàng đầu trên thế giới đến Cáp Nhĩ Tân nghiên cứu. Nhiệm vụ của bác sĩ Wu và các chuyên gia là ngăn chặn dịch trước Tết Nguyên đán, thời điểm người dân đi lại nhiều, có thể biến dịch hạch thành đại dịch toàn cầu.
Chính quyền Mãn Châu áp dụng nhiều biện pháp kiểm dịch hà khắc nhưng không kém phần hiệu quả: một nhà trọ có thể bị thiêu rụi nếu phát hiện ca nhiễm bệnh. Nhiều biện pháp cách ly, phong tỏa, hạn chế đi lại và đeo khẩu trang cũng được áp dụng, giúp giảm tỷ lệ lây nhiễm tại Cáp Nhĩ Tân.
Bác sĩ Wu Lien Teh là người Trung Quốc đầu tiên được đề cử giải Nobel vì những nỗ lực phòng chống dịch hạch Mãn Châu. Ảnh: ThinkChina.
Để giải quyết dịch lây lan trên các tuyến đường sắt, giới chức thành phố cảng Đại Liên tích cực giám sát và kiểm tra hành khách, tạm ngừng các tuyến đường sắt và yêu cầu tàu bè không được rời cảng.
Dù số ca nhiễm vẫn tăng ở khu vực Mãn Châu, bác sĩ Wu tuyên bố kiểm soát được dịch bệnh vào tháng 1 năm 1911.
Hợp tác quốc tế và bài học cho thời Covid-19
Sau khi kiểm soát được dịch bệnh, Trung Quốc tổ chức một hội nghị quốc tế nhằm tìm hiểu nguyên nhân và thảo luận các biện pháp phòng chống dịch. Bất chấp nhiều rủi ro về mặt chính trị, Trung Quốc vẫn thúc đẩy thành công cuộc họp trong khi các bên tham gia cam kết chỉ tập trung vào nghiên cứu khoa học, bỏ qua yếu tố chính trị.
Ngày 3/4/1911, cung điện Thiệu Hòa Ích ở Thẩm Dương (Trung Quốc) trở thành trung tâm hội nghị với nhiều phòng họp, phòng thí nghiệm và khu lưu trú cho các đại biểu quốc tế. Ngoài đại diện từ nhiều cường quốc như Mỹ, Nhật Bản, Nga, Anh, Pháp, các nước như Italy, Mexico, Hà Lan, Đức, Áo-Hung cũng cử chuyên gia đến tham dự.
Hội nghị kết thúc vào ngày 28/4/1911 và đưa ra nhiều kết luận cũng như giải pháp khoa học liên quan tới dịch hạch Mãn Châu.
Đây cũng là thời điểm mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chưa được thành lập nên việc kiểm soát dịch bệnh là trách nhiệm riêng của mỗi quốc gia. Song hội nghị Thẩm Dương đã làm nổi bật tầm quan trọng của hợp tác liên chính phủ, đề cao nhu cầu về một tổ chức y tế chung.
Bác sĩ Wu Lien Teh cùng đồng nghiệp nghiên cứu dịch hạch Mãn Châu. Ảnh: ThinkChina.
Giáo sư, nhà sử học William Summers của ĐH Yale (Mỹ) nhận định dịch không lây lan ra ngoài biên giới Trung Quốc là nhờ vào sự phối hợp hiệu quả giữa các quốc gia.
“Một thành công hiếm thấy đến từ kiến thức đúng đắn, nguồn lực hợp lý và đối tượng phù hợp. Những yếu tố này không phải lúc nào được đảm bảo khi thế giới đối diện với đại dịch”, ông Summers chia sẻ.
Những biện pháp kiểm soát Covid-19 dường như mô phỏng lại nỗ lực của Trung Quốc hơn một thế kỷ trước. Song thế giới ngày nay đang trở nên chia rẽ và phân cực hơn bao giờ hết.
WHO hứng trọn nhiều chỉ trích, nạn phân biệt chủng tộc ngày càng sâu sắc, các nước lớn cạnh tranh nguồn lực và ảnh hưởng trong khi nhiều nước nhỏ vật lộn với rủi ro bủa vây.
Triển vọng về một nỗ lực phi chính trị, như hội nghị Thẩm Dương năm 1911, là điều xa vời trong bối cảnh các cường quốc không quan tâm đến hợp tác quốc tế.
Theo lời bình của CNN, một hội nghị mở, nơi giới khoa học chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm về Covid-19, chính là điều chúng ta đang cần.
Nghĩ đại bàng bị nhốt không làm được gì, cò cướp thức ăn và bị trừng phạt nặng nề
Tin mới nhất
Phát hiện hai xác ướp liên quan đến nữ hoàng Cleopatra
17:56:58 15/07/2020
Hai xác ướp từng phủ kín lá vàng, cho thấy họ giữ địa vị xã hội rất cao trong xã hội Ai Cập cổ đại.
Ảnh chụp chớp gamma cách xa 10 tỷ năm ánh sáng
17:53:22 15/07/2020
Các nhà thiên văn học hôm 13/7 công bố phát hiện một vụ nổ tia gamma hiếm xảy ra trong thời kỳ đầu của vũ trụ.
Bị chủ đem bán, lạc đà trung thành vượt 100 km tìm đường trở về nhà
17:36:14 15/07/2020
Câu chuyện đáng kinh ngạc về lạc đà trung thành ở Mông Cổ đã khiến nhiều người không cầm được nước mắt.
Kỳ quái loài khủng long có móng vuốt dài ở cánh tay, chân lại như đà điểu
16:08:51 15/07/2020
Các nhà nghiên cứu phát hiện ra một loại khủng long mới với cấu tạo đặc biệt là phần móng vuốt ở cuối cánh tay.
Siêu ấn tượng robot vỗ cánh bay như chim thật
16:05:54 15/07/2020
Lấy cảm hứng từ khả năng bay lượn tuyệt vời của chim én, các nhà nghiên cứu Đức đã tạo ra robot có cánh bay giống hệt chim thật.
Kền kền đen, chó sói có là những động vật chung tình?
16:03:39 15/07/2020
Thiên nga, kền kền đen, chó sói đều là những động vật yêu say đắm và chung tình. Có loài, con cái và con đực sau khi yêu nhau sẽ gắn bó với nhau trong rất nhiều năm cho đến khi 1 trong 2 con chết.
Kỳ lạ những cặp song sinh dính liền sống rất lâu dù không mổ tách
16:01:11 15/07/2020
Chung nhiều bộ phận cơ thể, thậm chí cả não, những cặp song sinh dính nhau này không được phẫu thuật tách rời nhưng vẫn sống thọ, thậm chí còn sinh con.
Cuộc đời thê thảm của những con vật cô độc nhất hành tinh
15:29:38 15/07/2020
Bơi lượn khắp đại dương mênh mông, luôn không ngừng nỗ lực để phát ra tín hiệu sóng thu hút bạn tình nhưng chú cá voi 52HZ – một trong những sinh vật cô độc nhất hành tinh vẫn không thể tìm kiếm bạn đời của mình.
Đại bàng ‘khủng’ bắt sống dê núi bắc Mỹ
15:28:03 15/07/2020
Một con đại bàng đã lượn lờ, soi xét hàng giờ đồng hồ trước khi quyết định bắt sống một con dê núi bắc Mỹ chưa trưởng thành.
Thanh niên tự chế kính ‘du hành thời gian’ để trải nghiệm lại chính cuộc đời mình
15:21:15 15/07/2020
Thật khó để mô tả cảm xúc khi sống lại quá khứ của chính mình. Nó không giống việc xem video chút nào. Mỗi khoảnh khắc thật sống động, nó khiến não bạn bừng sáng và kết nối ngay tới những cảm xúc khi đó
Gặp gỡ ‘Thần chim’ thích ăn xác sống, bay 5 tiếng không cần đập cánh
15:20:13 15/07/2020
5 giờ đồng hồ với quãng đường dài 160km, có một loài sinh vật có thực, biểu tượng của Colombia được phong thần vì sức bền phi thường.
Elon Musk – gã mộng mơ điên rồ muốn được chết trên Hỏa tinh
12:05:02 15/07/2020
Những thành công hiện tại của Tesla và SpaceX chỉ là bước khởi đầu cho một viễn cảnh nhanh hơn, xa hơn và cao hơn của Elon Musk.
Roscosmos cho biết sẵn sàng đảm bảo du lịch không gian an toàn cho hành khách
12:02:08 15/07/2020
Các chuyên gia của Roscosmos cho biết sẽ thực hiện mọi biện pháp để đảm bảo du lịch trong không gian an toàn cho hành khách.
Mặt trăng trẻ hơn 85 triệu năm so với suy nghĩ trước đây
11:59:37 15/07/2020
Trong một nghiên cứu mới, các nhà nghiên cứu tại Trung tâm hàng không vũ trụ Đức đã phát hiện ra, không chỉ mặt trăng từng có một đại dương đá nóng chảy (magma) khổng lồ
Vương quốc của 6 triệu người chết nằm dưới kinh đô ánh sáng Paris
11:58:51 15/07/2020
Nếu bạn đã từng đọc những tác phẩm của Victor Hugo, chắc hẳn bạn sẽ biết thủ đô Paris có một mê cung của những đường hầm và cống ngầm dài hàng trăm cây số chạy chằng chịt như mạng nhện.
NASA lại đẩy nhanh công cuộc tìm kiếm sự sống ngoài trái đất
11:54:30 15/07/2020
Mới đây nhất, NASA thông báo đang tiến hành các cuộc điều tra về sự tồn tại của người ngoài hành tinh dựa theo những manh mối có được.
Kinh hãi loài hoa quý nghìn năm mới nở có vẻ ngoài như… quái vật
11:53:39 15/07/2020
Dù được trồng khá phổ biến ở nước ta nhưng không phải ai cũng có cơ hội chiêm ngưỡng hoa của cây thiên tuế – được ví nghìn năm mới nở.
Đại bàng vàng đại chiến chó sói để giành quyền thống trị
10:55:15 15/07/2020
Một con đại bàng vàng (Golden Eagle) một mình chống lại cả bầy sói để giành quyền kiểm soát một cái xác, cũng là miếng mồi ngon của cả hai loài.
Săn lùng người ngoài hành tinh có khiến con người gặp nguy hiểm?
10:06:37 15/07/2020
Trong những năm qua, hàng ngàn báo cáo UFO được người dân Mỹ gửi tới cơ quan chức năng. Một số người cho rằng, việc săn lùng UFO và và người ngoài hành tinh có thể gây nguy hiểm cho nhân loại.
Vũ trụ có mùi bít tết và những điều bất ngờ ngoài không gian
10:00:35 15/07/2020
Công nghệ khoa học trở nên tiên tiến hơn giúp chúng ta sẵn sàng khám phá nhiều điều huyền bí của vũ trụ.
Những vùng đất huyền bí khiến khách du lịch khóc thét
09:19:59 15/07/2020
Rùng rợn, sợ hãi hay thậm chí là dựng cả tóc gáy mỗi khi du khách đặt chân đến hầm mộ, đảo hoang toàn búp bê, lâu đài quỷ… Và chỉ nghe tên thôi cũng khiến cho những người dũng cảm nhất phải ớn lạnh vì vùng đất độc lạ, quá huyền bí.
‘Điểm danh’ những kỷ lục Guinness kỳ lạ và hài hước nhất thế giới
09:04:55 15/07/2020
4.483 người đồng diễn lắc vòng, hàng nghìn người cùng đắp mặt nạ hay người hút thìa nhiều nhất,… là những kỷ lục Guinness kỳ lạ trên thế giới.
Bí ẩn lăng mộ Tần Thủy Hoàng (Kỳ 1): Đội quân đất nung nghìn năm
09:03:58 15/07/2020
Triều đại hưng suy thay đổi, nhân gian vật đổi sao dời, nhưng dưới lòng đất, lăng mộ ngầm ngàn năm của Tần Thủy Hoàng trải qua phong sương vẫn không bị xói mòn.
Phát hiện thú vị về những con gấu trắng linh thiêng của thổ dân Canada
08:57:56 15/07/2020
Là gấu xám Bắc Mỹ nhưng toàn thân được bao phủ bộ lông trắng muốt, đó là những con gấu thần của thổ dân Canada. Phát hiện mới đây đã giải mã bí ẩn về màu lông đặc biệt của chúng.
Những nữ chiến binh bảo vệ sư tử ở Kenya
08:53:44 15/07/2020
Team Lioness là đơn vị tuần tra với 8 thành viên nữ người Maasai ở Kenya, có nhiệm vụ bảo vệ động vật hoang dã khỏi săn trộm, và ngăn chặn xung đột giữa con người với thú dữ.
1001 thắc mắc: Sao sa mạc lắm cát, nấm đá hình thành như thế nào?
08:49:17 15/07/2020
Trên sa mạc phổ biến có vô vàn cát, chúng được sinh ra từ đâu? Tại sao trên sa mạc lại có những cây nấm đá?
Bí ẩn xác ướp đôi nam nữ phủ vàng, bên nhau 2.000 năm trong đền cổ
08:44:03 15/07/2020
Các xác ướp được xác định là một đôi nam nữ, có thể là 2 vị quan tư tế dưới triều Cleopatra, có thể nắm giữ bí mật về lăng mộ của vị nữ hoàng vĩ đại này.
Nga trình làng nữ robot văn thư giống hệt người thật
21:45:16 14/07/2020
Là sản phẩm của công ty Promobot, người máy này có mái tóc dài màu vàng và đôi mắt màu nâu, tầm vóc tương đương với một phụ nữ Nga đặc trưng.
Tái hiện gương mặt phía sau mặt nạ 1.700 năm
20:23:14 14/07/2020
Các nhà khoa học Nga sử dụng công nghệ chụp cắt lớp vi tính hiện đại để phục dựng gương mặt của người đàn ông chết cách đây 1.700 năm.
UAE quyết định hoãn sứ mệnh thám hiểm sao Hỏa do thời tiết xấu
17:34:40 14/07/2020
Văn phòng báo chí Chính phủ UAE thông báo tàu Hope Probe không người lái có sứ mệnh thám hiểm sao Hỏa sẽ được phóng đi từ trung tâm Tanegashima vào sáng 18/7 thay vì thời gian ban đầu 15/7.
Bí ẩn lớn nhất đại dương – cá mập voi khổng lồ sinh con thế nào?
15:24:27 14/07/2020
Công nghệ siêu âm và cơ hội quan sát hành vi giao phối có thể giúp khám phá những bí ẩn về loài cá khổng lồ hiền lành này, ngăn chặn chúng khỏi tuyệt chủng.
Lạ lùng loài vật mắc bạch tạng nhưng có màu đỏ như rồng lửa
15:21:10 14/07/2020
Không phải con rùa nào mắc bạch tạng cũng có màu trắng, do còn sót lại sắc tố trên da một số rùa bạch tạng mang màu đỏ khiến nhiều người liên tưởng đến rồng lửa.
Bí ẩn những hình khắc lạ 4.200 năm tuổi trong ngôi mộ cổ ở Israel
15:15:42 14/07/2020
Những họa tiết lạ bên trong các ngôi mộ đá cổ tiết lộ thông tin về nền văn minh cổ xưa ở miền bắc Israel.
Thị trấn kỳ lạ cấm sử dụng điện thoại di động, cấm luôn cả Wi-Fi, ai vi phạm là bị ‘bế về đồn’ luôn
15:13:16 14/07/2020
Tất cả thiết bị điện tử đều bị cấm tại đây, vì mục đích khoa học!
‘Biệt đội anh hùng’ truy tìm kho báu bị quân của Hitler đánh cắp
11:40:45 14/07/2020
Từ năm 1943 – 1945, một nhóm chuyên gia thuộc phe Đồng minh truy tìm kho báu bị lực lượng của trùm phát xít Hitler đánh cắp.
Thần ưng Andes có thể bay 160 km mà không cần đập cánh
11:09:50 14/07/2020
Theo AP, nghiên cứu mới cho thấy thần ưng Andes – loài chim bay ở độ cao lớn nhất trên thế giới – có thể tận dụng hiệu quả sự vận động của các dòng khí để ở trên cao nhiều giờ mà không cần vỗ cánh.
Google giúp tại hiện ‘Thế giới kỷ Jura’ ngay trên di động của bạn!
08:47:38 14/07/2020
Quả nhiên với công nghệ phát triển như hiện nay, bạn dễ dàng sống với những chú khủng long như phim Jurassic World.
